1
استادیار، گروه الهیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه - ایران.
2
دانش آموخته رشته الهیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه - ایران.
10.52547/alr.2026.3499.1138
چکیده
واژگان غریب قرآنی از مهمترین موضوعات و مسائل قرآن شناسی و قرآن پژوهی از آغاز نزول قرآن در میان زبان شناسان و مفسران بوده است. مفسّران غالباً با نگاهی تفصیلی و دقت بیشتر به این واژگان پرداخته اند تا کارکرد زبانی و تفسیری این واژگان را به طور شفاف بیان کنند. این مقاله در صدد است به بررسی پنج واژه غریب قرآنی در تفاسیر قران کریم وفرهنگ لغت عربی بپردازد. این تفاسیر به طور متنوع از تفاسیر شیعه و اهل تسنن و همچنین تفاسیر قدیم و جدید انتخاب شده است. هدف مقاله با تکیه بر روش توصیفی – تحلیلی، بررسی سیر تحول و تطور برداشتهای تفسیری مفسران شیعه و اهل سنت از این پنج واژه، و تحلیل چگونگی استنباط و بسط مفهومی این واژگان در بستر تاریخ تفسیر، از آغاز تا دوره معاصر است. نتیجه نشان می دهد که تفاسیر ابتدایی غالباً کوتاه و به شکل مصداقی به تبیین معنای واژگان و تفاسیر میانی با پختگی بیشتر و تفاسیر جدید با بیان جنبه های تازه و ظرافت بیشتر معنای واژگان مورد نظر را تبیین کرده اند. تفاسیر اهل تسنن غالباً با محوریت روایات و تفاسیر شیعه با محوریت روایات و بافت و سیاق آیات قرآنی به تبیین معنای واژگان پرداختهاند. بررسی فرهنگهای لغت عربی نیز نشان میدهد که این واژگان از ریشههای معنایی مشترکی چون «دخول»، «سرعت در خدمت»، «خاموشی و سکون»، «محفظه نور» و «واژگونسازی حقیقت» برخوردارند که سیر تطوّر معنای تفسیری آنها بر همین معانی استوار شده است.
فرزندوحی, جمال , غلامی, عبداله و حیدرپور, علی . (1404). تحلیل تطبیقی سیر تطور برداشتهای مفسران فریقین از پنج واژه غریب قرآنی (ولیجة، حفدة، هامدة، مشکاة، افک) با تکیه بر مبانی لغوی. جستارهای ادب عربی, 3(6), 131-161. doi: 10.52547/alr.2026.3499.1138
MLA
فرزندوحی, جمال , , غلامی, عبداله , و حیدرپور, علی . "تحلیل تطبیقی سیر تطور برداشتهای مفسران فریقین از پنج واژه غریب قرآنی (ولیجة، حفدة، هامدة، مشکاة، افک) با تکیه بر مبانی لغوی", جستارهای ادب عربی, 3, 6, 1404, 131-161. doi: 10.52547/alr.2026.3499.1138
HARVARD
فرزندوحی, جمال, غلامی, عبداله, حیدرپور, علی. (1404). 'تحلیل تطبیقی سیر تطور برداشتهای مفسران فریقین از پنج واژه غریب قرآنی (ولیجة، حفدة، هامدة، مشکاة، افک) با تکیه بر مبانی لغوی', جستارهای ادب عربی, 3(6), pp. 131-161. doi: 10.52547/alr.2026.3499.1138
CHICAGO
جمال فرزندوحی , عبداله غلامی و علی حیدرپور, "تحلیل تطبیقی سیر تطور برداشتهای مفسران فریقین از پنج واژه غریب قرآنی (ولیجة، حفدة، هامدة، مشکاة، افک) با تکیه بر مبانی لغوی," جستارهای ادب عربی, 3 6 (1404): 131-161, doi: 10.52547/alr.2026.3499.1138
VANCOUVER
فرزندوحی, جمال, غلامی, عبداله, حیدرپور, علی. تحلیل تطبیقی سیر تطور برداشتهای مفسران فریقین از پنج واژه غریب قرآنی (ولیجة، حفدة، هامدة، مشکاة، افک) با تکیه بر مبانی لغوی. جستارهای ادب عربی, 1404; 3(6): 131-161. doi: 10.52547/alr.2026.3499.1138
)