جلوه‌های التزام انسانی در سروده «الحرب و السلم» کاظم السماوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری، زبان و ادبیات عرب، دانشگاه رازی، کرمانشاه-ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه-ایران.

10.52547/alr.2025.2556.1085

چکیده

پرداختن به مسأله جنگ و صلح و آثار روانی و فیزیکی آن همواره موضوعی مورد بحث در دنیای شاعران متعهّد بوده است. در این سروده‌ها، شاعران می‌کوشند تصویری زنده از جنگ ارائه دهند و با قلم هنرمندانه خود آثار سوء این پدیده انسانی شوم را به تصویر بکشند و در پرتو بیان شاعرانه خویش مردم را از وقوع جنگ بر حذر دارند. در کنار مفهوم مذکور، به تصویر کشیدن دنیای سرشار از امید و آرزو در زمان صلح، دیگر هدف شاعران متعهد در این سروده-ها است. قصیده «الحرب و السلم» سروده کاظم السماوی، شاعر توانمند معاصر عراق است که شاعر در آن با نگاهی فرامرزی اوج دردمندی خود نسبت به وقوع جنگ و آثار و نتایج ویران‌گر آن در هر مرز و دیاری را نشان می‌دهد. وی در این سروده با هنرمندی تمام دو دنیای متفاوت از جنگ و صلح ارائه می‌دهد. بدین ترتیب که: نخست به بازنمایی تصاویر دردناکی از جنگ و آثار مخرب آن و نیز تعریض به عاملان آن و نیز اوضاع نابسامان مردم پس از جنگ می‌پردازد و ضمن پرداختن به برخی مضامین دیگر، در پایان مردم را به صلح و اتّحاد دعوت می‌کند و به بازگشت جنگ هشدار می‌دهد. نگارندگان در این جستار به دنبال آن بوده‌اند تا به شیوۀ توصیفی – تحلیلی، توانایی سماوی را در تصویرسازی دو پدیده جنگ و صلح به نمایش بگذارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد استفاده از واژگان و عباراتی مناسب، استفاده از نمادها، استعاره‌ها و عبارات کنایی از جمله عوامل ادبی مؤثّر در تصویر آفرینی موفق این سروده بوده است.

کلیدواژه‌ها


  1.  

    فهرست منابع

    منابع فارسی

    1. احمد عثمان، حمزه و مسعود بوانپوری و نرگس لرستانی و حدیثه متولی (1394)، «بررسی تطبیقی التزام سیاسی در شعر عزالدین مهیوبی». فصلنامه مطالعات نقد ادبی. سال دهم، شماره 40، ص 9-24.
    2. جابز، گرترود، (١٣٧٠)، سمبل‌‌ها. ترجمة محمدرضا بقا پور، چاپ جهان نما، تهران، ناشر: مترجم.
    3. حسینی کازرونی، سید احمد، (1390)، «نگاهی به ادبیات متعهد و تأثیر آن بر شعر مشروطیت». فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی. سال پنجم، شماره 18، ص 135-152.
    4. سارتر، ژان پل، (1348)، ادبیات چیست؟. ترجمه ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی. تهران: کتاب زمان.
    5. صادقی شهپر، رضا و جعفری، سید حسین، (1391)، «نماد پردازی در شعر فروغ فرخزاد با تکیه بر نمادینگی آب». عرفانیات در ادب فارسی. زمستان 1391 - شماره 13، ص 63-76.
    6. ضیف، شوقی، ( 1388 )، البحث الأدبی: مناهجه و مصادره. تحقیق: بتول مشکین فام. تهران: سمت.
    7. علی یاری، مریم و مقدسی، امین، (1401)، «واکاوی بلاغی تصویر حزن در اشعار محمد القیسی». زبان و ادبیات عربی. 14(3)، ص 100-120.
    8. میرحسینی، سید علی و اشکوری، سید عدنان و اسودی، علی و ناظمیان، هومن و حسینی، عبدالله، (1400)، «بازخوانی رمزگان‌شناختی اشعار محمد عفیفی مطر بر اساس سیاق سخن و طبقه‌بندی آن بر پایه نظریه دنیل چندلر». زبان و ادبیات عربی. 13 (4)، ص 40-62.
    9. نعمتی، فاروق، (1399)، «وحدت؛ گفتمانی در بستر ادبیات پایداری؛ با تاملی در شعر معاصر فارسی و عربی». نشریه مطالعات ادبیات تطبیقی. تابستان 1399، شماره 54.
    10. نوروزی، جمشید و صادقی فرد، مژگان، (1399)، «بررسی تأثیرات جنگ بر زندگی اجتماعی مردم در گستره قلمرو آل مظفر». مطالعات تاریخی جنگ. 4(4)، ص 47-70.
    11. یاحقی، محمدجعفر و سنچولی، احمد، (1390)، «نماد و خاستگاه آن در شعر نیما یوشیج». دو فصلنامه پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا). دوره: 5، شماره: 2.

    منابع عربی

    1. أبوحاقة، أحمد، (1979)، الإلتزام فی الشعر العربی، بیروت: دار العلم للملائین.
    2. الحکیم، توفیق، (بدون تاریخ انتشار)، فن الأدب، بیروت: دار الکتاب اللبنانی.
    3. اسماعیل، عزالدین، (1963)، التفسیر النفسی للأدب، قاهره: دارالمعارف.
    4. حمودی القیسی، نوری، (1979)، الأدیب والإلتزام، دانشگاه بغداد، دانشکده ادبیات.
    5. عبدی، صلاح الدین و عسگری، لیلا، (1434)، «الالتزام فی أشعار عبد الوهاب البیاتی». إضاءات نقدیه فی الأدبین العربی و الفارسی، 3 (12)، ص 153-180.
    6. الملائکة، نازک، (2007)، قضایا الشعر المعاصر، ط (14)، بیروت: دار العلم للملائین.
    7. وهبه، مجدی، (1974)، معجم مصطلحات الأدب، بیروت: دارالقلم.

    منابع انگلیسی

    1. Abdi, Salahuddin, and Asgari, Leila., (1434). "Commitment in the poems of Abd al-Wahhab al-Bayati" Azaad Naqdiye fi al-Arabi and Farsi writers, 3(12), 153-180.
    2. Abu Haqaqa, Ahmed, (1979), Al-Tamaza fi al-Shaar al-Arabi, Beirut: Dar al-Alam Lallamain.
    3. Ahmed Othman, Hamzeh, Masoud Bwanpuri, and Narges Lorestani, and Haditha Mottoli, (2014), "A Comparative Study of Political Obligation in Ezzeddin Mehyoubi's Poems", 10th Year Adabiev Literary Criticism Studies Quarterly, No. 40, 24-9.
    4. Al-Hakim, Tawfiq, (La Ta), Fan Al-Adab, Beirut: Dar Al-Kitab Lebanese
    5. Ali Yari, Maryam, Moghdisi, Amin., (1401). "Rhetorical Analysis of Sadness Image in Muhammad Al-Qaisi's Poems", Arabic Language and Literature, 14(3), 100-120.
    6. Al-Malaika, Naz (2007), Issues of Contemporary Poetry, Vol.
    7. Daif, Shoghi, (2008), Literary Research: Methods and Confiscation, Research: Betul Meshkin Fam. Tehran: Side
    8. Hamoudi Al-Qaisi, Nouri, (1979), Al-Adib and Obligation, Baghdad University, Faculty of Literature.
    9. Hosseini Kazrouni, Seyyed Ahmad, (2013), "Looking at committed literature and its effect on constitutional poetry", Comparative Literature Studies Quarterly, 5th year, number 18, pp. 152-135.
    10. Ismail, Ezzeddin, (1963), al-Tafsir al-Nafsi al-Adab, Cairo: Dar al-Maarif.
    11. Jobs, Gertrude, (1370), Symbols, first edition. Translated by Mohammad Reza Bagapour, Jahan Nama Press, Tehran, Publisher: Translator.
    12. Mir Hosseini, Seyed Ali and Ashkouri, Seyed Adnan and Assoudi, Ali and Nazimian, Homan and Hosseini, Abdullah, (1400). "A cryptographic re-reading of Muhammad Afifi Matar's poems based on the context of speech and its classification based on Daniel Chandler's theory" Arabic Language and Literature, 13(4), 40-62.
    13. Nemati, Farooq, (2019), "Unity; A discourse in the context of sustainability literature; With a reflection on contemporary Persian and Arabic poetry, Journal of Comparative Literature Studies" summer 2019, number 54.
    14. Nowrozi, Jamshid and Sadeghi Fard and Mozhgan, (2019), "Investigating the effects of war on the social life of the people in the area of ​​Al-Muzaffar territory", Historical Studies of War, 4(4), 47-70.
    15. Sadeghi Shahpar, Reza; Jafari, Seyyed Hossein, "Symbolism in Forough Farrokhzad's poetry relying on the symbolism of water", Mysticism in Persian Literature Winter (2013) - Number 13, from 63 to 76.
    16. Sartre, Jean Paul, (1348), What is literature? Translated by Abolhassan Najafi and Mostafa Rahimi, Tehran: Kitab Zaman.
    17. Shamlou, Ahmed, (1372), Fresh Air, Volume 8, Tehran: Negah-Zamane.
    18. Wehbe, Majdi, (1974), Dictionary of Literary Terms, Beirut: Dar al-Qalam.
    19. Yahaghi, Mohammad Jaafar and Sancholi, Ahmed, (2013), "Symbol and its origin in Nima Yoshij's poetry", two quarterly researches of mystical literature, (Gohar Goya), volume: 5, number: 2.