تاثیر جای گزینی اسم ظاهر به جای ضمیر در فهم قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته سطح۴، رشته تفسیر تطبیقی، جامعة الزهراء سلام الله علیها، قم - ایران.

2 استادیار، گروه قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیه، قم – ایران.

10.52547/alr.2025.2624.1091

چکیده

گاهی کلام با توجه به نیاز مخاطب بر خلاف ظاهر حال و مخالف معمول بیان می‌گردد. قرار گرفتن اسم ظاهر به جای ضمیر از مصداق‌‌های بیان کلام خلاف مقتضای ظاهر حال است. اسم‌ ظاهر در بیان معنایش صریح است، می‌تواند منظور گوینده را به مخاطب بفهماند. و چون در ضمیر ابهام وجود دارد، نمی‌تواند اثر اسم ظاهر را داشته باشد. در این مقاله با عنوان «قرار گرفتن اسم ظاهر به جای ضمیر و نقش آن در فهم قرآن کریم» که به روش توصیفی تحلیلی نوشته شده است، نقش قرار گرفتن اسم ظاهر به جای ضمیر در فهم قرآن کریم در کلام مفسران بررسی می‌شود. و از دستاوردهای تحقیق این است که جانشینی اسم ظاهر به جای ضمیر نتایجی از قبیل تعیین مصداق، بیان علت، اثبات معرفت، رفع اشتباه در فهم آیه، بیان ویژگی یک واقعه تاریخی، غرض ثانوی را به دنبال دارد. هر کدام از این موارد به فهم قرآن کمک می‌کند و ابهام در فهم آیه را بر طرف می‌کند.

کلیدواژه‌ها


  1. فهرست منابع                                           

    قرآن کریم‏             

    منابع فارسی

    1. ایازی، محمد علی، (بی‌تا)، «فقه پژوهی قرآنی»، قم: بوستان کتاب.
    2. رضایى اصفهانى، محمد على، (1387)، «تفسیر قرآن مهر»، قم: پژوهش‌هاى تفسیر و علوم قران. شاه عبدالعظیمى، حسین، (بی‌تا)، «تفسیر اثنى عشری»، تهران: میقات.
    3. موسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، (بی‌تا)، «فرهنگ فقه مطابق مذهب أهلالبیت ؟عها؟»، قم: موسسه دائرة المعرفه فقه اسلامی.

    منابع عربی                           

    1. ‏آلوسى، محمود‌بن عبدالله،، (1415ق)، «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    2. ‏ابن‌عاشور، محمدطاهر، (1420ق)، «تفسیر التحریر والتنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور»، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
    3. ‏ابن‌عربشاه، ابراهیم‌بن محمد، (بی‌تا)، «الأطول شرح تلخیص مفتاح العلوم»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    4. ابن‌عطیه، عبدالحق‌بن غالب، (1422ق)، «المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    5. ‏ابن‌فارس، احمد‌بن فارس، (1404ق)، «معجم مقاییس اللغة»، قم: بی‌نا.
    6. ‏ابن‌منظور، محمد‌بن مکرم، (1414ق)، «لسان العرب»، چاپ سوم، بیروت: بی‌نا.
    7. ‏ابن‌یعقوب مغربى، احمد‌بن محمد، (بی‌تا)، «مواهب الفتح فی شرح تلخیص المفتاح»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    8. ‏بقاعى، ابراهیم‌بن عمر، (1427ق)، «نظم الدرر فی تناوب الآیات والسور»، چاپ سوم، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    9. ‏بیضاوى، عبدالله‌بن عمر، (1418ق)، «أنوار التنزیل وأسرار التأویل (تفسیر البیضاوى)»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    10. تفتازانى، مسعودبن عمر، (بی‌تا)، «مختصر المعانی (تفتازانی)»، چاپ سوم، قم: دار الفکر.
    11. جرجانى، عبدالقاهربن عبدالرحمن، (بی‌تا)، «دلائل الإعجاز فی علم المعانی»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    12. ‏جرجانى، ابوالفتح‌بن مخدوم، (بی‌تا)، «تفسیر شاهی أو آیات الأحکام (جرجانى)»، تهران: نوید.
    13. ‏حسن، عباس، (بی‌تا)، «النحو الوافی مع ربطه بالأسالیب الرفیعة والحیاة اللغویة المتجددة»، چاپ دوم، تهران: ناصر خسرو.
    14. ‏حیدره یمنى، على‌بن سلیمان، (بی‌تا)، «کشف المشکل فی النحو»، بغداد: مطبعه الإرشاد.
    15. ‏درویش، محىالدین، (1415ق)، «اعراب القرآن الکریم وبیانه»، چاپ چهارم، سوریه: الإرشاد.
    16. ‏دسوقى، محمد، (بی‌تا)، «حاشیة الدسوقی على مختصر المعانی»، بی‌جا: المکتبة العصریة.
    17. ‏راغب اصفهانى، حسین‌بن محمد، (1412ق)، «مفردات ألفاظ القرآن»، بیروت: بی‌نا.
    18. رضا، محمد رشید، (1414ق)، «تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار»، بیروت: دار المعرفة.
    19. ‏زرکشى، محمد‌بن بهادر، (1410ق)، «البرهان فی علوم القرآن»، بیروت: دار المعرفة.
    20. زمخشرى، محمود‌بن عمر، (1407ق)، «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل»، چاپ سوم، بیروت: دار الکتاب العربی.
    21. ‏سبکى، على‌بن عبدالکافى، (بی‌تا)، «عروس الأفراح فی شرح تلخیص المفتاح»، بیروت: المکتبة العصریة.
    22. ‏سکاکى، یوسف‌بن ابی بکر، (بی‌تا)، «مفتاح العلوم»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    23. ‏سیوطى، عبدالرحمن‌بن ابی‌بکر، (1421ق)، «الإتقان فی علوم القرآن»، چاپ دوم، بیروت: دار الکتاب العربی.
    24. ‏شاه عبدالعظیمى، حسین، (بی‌تا)، «تفسیر اثنى عشری»، تهران: میقات.
    25. شبر، عبدالله، (1410ق)، «تفسیر القرآن الکریم (شبر)»، چاپ دوم، قم: موسسة دار الهجرة.
    26. ‏شریف، میرسید، (1412ق)، «التعریفات»، چاپ چهارم، تهران: بی‌نا.
    27. ‏شیخ‌زاده، محمد‌بن مصطفى، (1419ق)، «حاشیة محیى الدین شیخ زاده على تفسیر القاضى البیضاوى»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    28. ‏صبان، محمد‌بن على، (بی‌تا)، «حاشیة الصبان على شرح الأشمونى على ألفیة ابن مالک ومعه شرح الشواهد للعینی»، بیروت: المکتبة العصریة.
    29. ‏صدیق حسن خان، محمد صدیق، (1420ق)، «فتح البیان فی مقاصد القرآن»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    30. صفایى، غلام على، (بی‌تا)، «بدء النحو»، چاپ دوم، قم: مدیریه العامه للحوزه العلمیه.
    31. طباطبایى، محمد حسین، (1390ق)، «المیزان فی تفسیر القرآن»، چاپ دوم، لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    32. ‏طبرانی، سلیمان، (2008م)، «التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم، (طبرانی)»، اردن: دار الکتاب الثقافی.
    33. طبرسى، فضل‌بن حسن، (1412ق)، «تفسیر جوامع الجامع»، قم: حوزه علمیه قم.
    34. علم الهدى، على‌بن الحسین، (1431ق)، «تفسیر الشریف المرتضى المسمى بنفائس التأویل»، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    35. فیومى، احمد‌بن محمد، (1414ق)، «المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعى»، چاپ دوم، قم: بی‌نا.
    36. قونوى، اسماعیل‌بن محمد، (1422ق)، «حاشیة القونوى على تفسیر الإمام البیضاوى ومعه حاشیة ابن التمجد»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    37. کاشانى، فتح‌الله‌بن شکرالله،(بی‌تا)، «منهج الصادقین فی إلزام المخالفین»، تهران: کتاب فروشى اسلامیه.
    38. موسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، (بی‌تا)، «فرهنگ فقه مطابق مذهب أهلالبیت ؟عها؟»، قم: موسسه دائرة المعرفه فقه اسلامی.
    39. محمدى بامیانى، غلام على، (بی‌تا)، «دروس فی البلاغة (شرح مختصر المعانی للتفتازانی)»، بیروت: مؤسسة البلاغ.
    40. مدرس افغانى، محمد على، (بی‌تا)، «المدرس الأفضل فیما یرمز أو یشار إلیه فی المطول»، قم: دار الکتاب.
    41. مراغى، احمد مصطفى، (بی‌تا)، «تفسیر المراغى»، بیروت: دار الفکر.
    42. مطلوب، احمد، (بی‌تا)، «أسالیب بلاغیة الفصاحة البلاغة المعانی»، کویت: وکالة المطبوعات.
    43. معرفت، محمد هادى، (1418ق)، «التفسیر والمفسرون فی ثوب القشیب»، مشهد: الجامعة الرضویة للعلوم الإسلامیة.
    44. مکى‌بن حموش، (1423ق)، «مشکل اعراب القرآن»، چاپ سوم، بیروت: دار الیمامة.
    45. موسوى سبزوارى، عبدالاعلى، (1409ق)، «مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن (سبزوارى)»، چاپ دوم، بی‌جا: دفتر سماحه آیت‌الله العظمى السبزوارى.
    46. میبدى، احمد‌بن محمد، (بی‌تا)، «کشف الأسرار وعدة الأبرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله الانصاری)»، چاپ پنجم، تهران: امیر کبیر.
    47. نووى، محمد، (1419ق)، «مراح لبید لکشف معنى القرآن المجید»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    48. هاشمى، احمد، «جواهر البلاغة»، چاپ پنجم، قم: مرکز مدیریة حوزه علمیه قم.