3
مدیر گروه زبان و ادبیات عرب مدرسه علمیه عالی نواب
چکیده
ابزار قصر پرکاربردترین و مهمترین ابزار برای برجستهسازی و تأکید محتوای کلام است. مفاهیمی که در نظر گوینده از اهمیت ویژهای برخوردارند بهوسیله این اسلوب نمایش داده میشوند؛ بنابراین در ترجمه این شگرد بلاغی باید دقّت بیشتری کرد. دعا ورود و دعای وداع با ماه رمضان که در بردارند گونههای مختلف قصر است؛ علاوه برجستهکردن فضیلت ماه رمضان، برخی از آداب اسلامی را نیز آموزش میدهد. این جستار با روش تحلیلی-انتقادی و رویکرد بلاغی به بررسی اسالیب مشهور و غیرمشهور قصر در این دو دعا پرداخته و دو ترجمه حسین استاد ولی و سید علی موسوی گرمارودی را نیز مورد ارزیابی دقیق قرار داده است. با بررسیهای انجام شده در مجموع عملکرد هر دو مترجم، در برگردان اسلوب «نفی+استثنا»، «ماده اختصاص»، «نفس»، «صیغه تعجب» و «نعت تخصیصی» (100%)، در برگردان اسلوب «اضافه به ضمیر»، «تکرار»، «اسناد مرتین» و «مفعول مطلق نوعی» بیش از (50%)، در برگردان اسلوب «باب اشتغال»، «تعلیل» و «قد» کمتر از (40%)، و در برگردان سایر اسلوب (0%) بوده است.
ابن عاشور، محمدطاهر (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن عصفور، علی بن مؤمن (بیتا). شرح جمل الزجاجی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن فارس، احمد بن فارس (1404ق). معجم مقاییس اللغة. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
ابن هشام، عبدالله بن یوسف (بیتا). مغنی اللبیب (چاپ چهارم). قم:کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی ره.
ارمی علوی، محمد امین بن عبدالله (بیتا). تفسیر حدائق الروح و الریحان فى روابى علوم القرآن. تحقیق هاشم محمد علی بن حسین مهدی. بیروت: دار طوق النجاة.
آق اولی، عبدالحسین (بیتا). درر الأدب در فن معانی، بیان. بدیع. قم: مؤسسه دارالهجرة.
اقاحسینی، حسین؛ جمالی، فاطمه (1390ش)، قصر و حصر در متون نثر عرفانی، نشریه نثر پژوهی ادب فارسی، ش29، صص1-8.
تفتازانی، مسعود بن عمر (پدیدآور)؛ جرجانی، علی بن محمد؛ خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (بیتا). کتاب المطول و بهامشه حاشیة السید میرشریف. بیجا: مکتبة الداوری.
تهانوی، محمد علی (بیتا). کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. بیجا: مکتبة لبنان ناشرون.
حافظ، شمس الدین محمد (1384ش). دیوان غزلیات حافظ (چاپ سی و هشتم). شارح خلیل خطیب رهبر. تهران: انتشارات صفی علیشاه.
حسینی، تهرانی، هاشم (1364ش). علوم العربیة (چاپ دوم). تهران: مفید.
خازن، علی بن محمد (1415ق). تفسیر الخازن المسمى لباب التأویل فی معانی التنزیل. تصحیح عبدالسلام محمد علی شاهین. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.
خزاعیفر، علی (1402ش)، بلاغت در ترجمه چیست و عناصر بلاغی کدام است؟، فصلنامه مترجم، ش80، صص3-13.
خسروی، کبری (1401ش)، نقد و بررسی ترجمه مسند معرفه در قرآن کریم (با تکیه بر اسماء حسنی معرفه به «ال» جنس)، نشریه مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، ش17، صص25-60.
راغب، اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. تصحیح صفوان عدنان داوودی. بیروت: دار الشامیة.
ربانی، بیرجندی، محمد حسن (1382ش)، گونههای تاکیددر قرآن، پژوهشهای قرآنی، ش35 و 36، صص7-16.
رضی الدین، استرآبادی، محمد بن حسن (بیتا). شرح شافیة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
زویعی، طالب محمد اسماعیل (1997م). البلاغة العربیة علم المعانی بین بلاغة القدامی و اسلوبیة المحدّثین. بنغازی: منشورات جامعة قازیونسن.
سبکی، علی بن عبدالکافی (بیتا). عروس الأفراح فی شرح تلخیص المفتاح. تحقیق عبدالحمید هنداوی. بیروت: المکتبة العصریة.
سعدی شیرازی، مصلح الدین (1377ش). دیوان غزلیات استاد سخن سعدی شیرازی. شرح خلیل خطیب رهبر (چاپ دهم). تهران: انتشارات مهتاب.
سیوطى، عبد الرحمن بن ابى بکر (بیتا). همع الهوامع شرح جمع الجوامع فی النحو. تحقیق احمد عزو عنایة. محقق عنایه، احمد عزو. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (1416ق). الإتقان فی علوم القرآن. تحقیق سعید المندوب. لبنان: دارالفکر.
شمیسا، سیروس (1375ش). بیان و معانی. تهران: انتشارات فردوس.
صالحی، فاطمه (1395ش). قصر و حصر کارکرد آن در زبان سعدی، کنفرانس بین المللی رویکردهای نوین علوم انسانی در قرن21.
صبان، محمدعلی (بیتا). حاشیة الصبان علی شرح الأشمونی علی ألفیة ابن مالک ومعه شرح الشواهد للعینی. تحقیق عبدالحمید هنداوی. بیروت: المکتبة العصریة.
طاهر، نسرین؛ احمدخان، عزیز؛ منور، شذرة (2007م). ظاهرة الحصر و القصر مفهوماً و بلاغة فی إطار القرآن الکریم. رساله دکتری. چاپ نشده. الجامعة الوطنیة للغات الحدیثة و العلوم بإسلام آباد پاکستان.
طباطبائی، محمدرضا (1390ش). صرف ساده (چاپ هفتادو پنجم). بیجا: دارالعلم.
عالمزاده نوری، محمد (1397ش)، مقاد حقیقی اسلوب حصر (قصر) در آیات و احادیث، نشریه علوم حدیث، ش87، صص71-90.
عباس، حسن (بیتا). النحوالوافی (چاپ سوم). مصر: دار المعارف.
عبید دراز، صباح (1406ق). اسالیب القصر فی القرآن الکریم واسرارها البلاغیه. مصر: مطبعة الأمانة.
عتیق، عبدالعزیز (بیتا). علم البیان. بیروت: دار النهضة العربیة.
عشایری منفرد، محمد (1392ش). تحلیل ادبی نهج البلاغة و صحیفه سجادیة. قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی.
علایی رحمانی، فاطمه ؛ صرفی، زهرا ؛ خزائلی، معصومه (1401ش)، اخلاق عبادی دعا در ماه رمضان بر اساس تحلیل محتوای دعاهای 44 و 45 صحیفۀ سجادیه، مطالعات اخلاق کاربردی، ش46، صص149-176.
فرشیدورد، خسرو (1373ش). درباره ادبیات و نقد ادبی. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
فیومی، احمد بن محمد؛ رافعی قزوینی، عبدالکریم بن محمد؛ غزالی، محمد بن محمد (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی (چاپ دوم). قم: مؤسسه دارالهجرة.
قرشی، علی اکبر (1371ش). قاموس قرآن (چاپ ششم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
کاکهرش، فرهاد؛ آریان، حسین (1397ش)، شگردهای حصر و قصر در غزلیات سعدی، معیار سنجش کلام هنری بلاغت فارسی، نشریه متن پژوهی ادبی، ش76، صص115-142.
کاکهرش، فرهاد؛ آریان، حسین (1399ش)، شگردهای قصر در اشعار حافظ معیار ساختار زبان و بلاغت فارسی، پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، ش3، صص114-131.
کزازی، میرجلال الدین (1370ش). معانی. زیباشناسی سخن پارسی2. تهران: مرکز.
لطفی، سارا (1399ش)، آشنایی با شیوههای استفاده از حصر و قصر در غزلیات خواجوی کرمانی، پنجمین کنفرانس بین المللی زبان، ادبیات تاریخ و تمدن.
لطیفیحسینی، عذرا السادات؛ مهتدی، حسین؛ فرع شیرازی، سیدحیدر (1403ش)، واکاوی انواع قصر مرکب «متداخل»، «متوالی» و «متناثر» در سیاق قرآن کریم: با تکیه بر اتحاد موضوع و تعدّد اسالیب، پژوهشهای زبانشناختی قرآن، ش26، صص41-58.
محمودی، فاطمه؛ شریف عسکری، محمدصالح؛ ناظمیان، هومن (1395ش). بررسی اسلوب قصر در صحیفه سجادیه. پایاننامه کارشناسی ارشد. چاپ نشده. دانشگاه خوارزمی تهران.
مدرس افغانی، محمدعلی (1362ش). المدرس الأفضل فیما یرمز و یشار إلیه فی المطول. قم: دار الکتاب.
مراغی، احمد مصطفی (بیتا). علوم البلاغیة البیان و المعانی و البدیع (چاپ چهارم). بیروت: دار الکتب العلمیة.
المیدانی، عبدالرحمن حسن حبنکه (بیتا). البلاغة العربیة أسسها، و علومها، وفنونها. بیروت: الدار الشامیة.
ناظر الجیش، محمد بن یوسف (بیتا). شرح التسهیل المسمى تمهید القواعد بشرح تسهیل الفوائد. قاهره: دار السلام.
نصیرات، محمد (2014م)، اسلوب القصر ب«إنما» و «الإستثناء بعد النفی» فی الآیات القرآنیة التی وصفت الحیاة الدنیا و متاعها – دراسة تحلیلیة بیانیة، نشریه دراسات (علوم النشریة و القانون)، ش1، صص195-214.
هاشمى، احمد (1401ق). جواهر البلاغة (چاپ پنجم). قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
ولوی، سیمین؛ تیزغم، طاهره (1391ش)، نقد بلاغی قصر در برخی از ترجمههای قدیم و جدید قرآن کریم، فصلنامهی سراج منیر، ش7، صص145-171.