تحلیل مؤلفه‌های گفتمان‌مدار در رمان ( الطنطوریة) بر اساس سطح توصیف نظریۀ نورمن فرکلاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی ، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان

چکیده

تحلیل گفتمان، یک رویکرد بین‌رشته‌ای برای مطالعه است که زبان را به‌عنوان شکلی از کارکرد اجتماعی، بررسی و به نحوه بازتولید قدرت اجتماعی و سیاسی به‌وسیله متن، تأکید می‌کند. این رویکرد ازیک‌طرف به روابط درون ‌متن و از طرف دیگر به بافت موقعیتی، اجتماعی، سیاسی و تاریخی متن می‌پردازد. گفتمان انتقادی، بحث تحلیل گفتمان را یک سطح ارتقا می‌دهد؛ زیرا تحلیل گفتمان ازنظر شمول معنایی در گستره‌ای فراتر از زبان‌شناسی اجتماعی و زبان‌شناسی انتقادی وارد مطالعات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ‌می‌شود و شکل انتقادی به خود می‌گیرد. نورمن فرکلاف منتقد و تحلیل‌گر انگلیسی مقالاتی را منتشر کرده است که نشان می‌دهد مشغلۀ اصلی وی تحلیل گفتمان انتقادی است. فرکلاف متن را از سه منظرِ توصیف، تفسیر و تبیین بررسی می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و در پرتو سطح توصیف رویکرد فرکلاف، به بررسی ویژگی‌های زبانی و ساختارهای گفتمان‌مدار در رمان الطنطوریة اثر رضوی عاشور، می‌پردازد. نتایج حاصل از این تحقیق گویای این است که این رمان با گفتمانی ساده و روان و با موضوعات مهمی از جمله مقاومت و وطن‌دوستی، ارتباط خوبی با مخاطب برقرار می‌کند و بستر تاریخی و اجتماعی داستان را تقویت می‌نماید. نویسنده در سطح توصیف از رهگذر شخصیت‌پردازی، برقراری ارتباط بین واژگان، ایجاد تقابل‌های دوگانه، خلق تصاویر نمایشی و کاربرد واژگان خاص در پی تبیین اندیشه‌های خویش است.

کلیدواژه‌ها


منابع:
کتاب:
- بوملحم، علی. (2008). فی الأسلوب الأدبی. بیروت: دارالمکتبة الهلال.
- خواجه‌زاده، اسماء (1397). من پناهنده نیستم. چاپ اول، تهران: انتشارات شهرستان ادب.
- عاشور، رضوی (2013). أثقل من رضوی، مصر، قاهره: دار الشروق. (2010).
- ...................... (2010).  الطنطوریة. الطبعة الأولی، القاهرة: دار الشروق.
- ......................  (2008). أطیاف، القاهرة: دار الشروق.
- الغلایینی، الشیخ مصطفی. (1993). جامع الدروس العربیة موسوعة فی ثلاثة إجزاء، الطبعة الثامنة و العشرون، صیدا- بیروت: منشورات المکتبة العصریة.
- فاولر، راجر. (1390). زبان‌شناسی و رمان. مترجم: محمد غفاری، چاپ اول، تهران: نشر نی.
- فتوحی رودمعجنی، محمود. (1391). سبک‌شناسی: نظریّه‌ها، رویکردها و روش‌ها. چاپ اول، تهران: سخن.
- فرشیدورد، خسرو. (1382). دستور مفصل امروز بر پایه زبان‌شناسی جدید. چاپ اول، تهران: انتشارات سخن.
- فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمه فاطمه شایسته پیران و دیگران، چاپ اول، تهران: دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه‌ها (مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها).
- ......................... (1399). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمه روح‌الله قاسمی، چاپ سوم، تهران: انتشارات اندیشه احسان.
- میرصادقی، جمال. (1394). ادبیات داستانی. چاپ هفتم، تهران: نشر سخن.
-یورگسنس، ماریان و فیلیپس، لوییز. (1396). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. مترجم: هادی جلیلی، چاپ هفتم، تهران: انتشارات نی.
- یونسی، ابراهیم. (1392). هنر داستان‌نویسی. چاپ یازدهم، تهران: انتشارات نگاه.
پایان‌نامه
- عدالتی‌نسب، علی. (1395). تحلیل گفتمان رمان انقلاب در ادبیات معاصر باتکیه‌بر تحولات مصر. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز.
 
مقالات
- بهرامی رهنما، خدیجه و آریان، حسین (1399) «تحلیل گفتمان انتقادی رمان ماهی‌ها در شب می‌خوابند بر اساس آرای نورمن فرکلاف»، «نشریه متن‌پژوهی ادبی»، دوره 24، شماره85، ص 285-314.
- حیاتی، زهرا ( 1388). بررسی نشانه شناختی عناصر متقابل در تصویرپردازی اشعار مولانا. «نقد ادبی»، دوره 2، شماره6، 24-7.
- شهری، بهمن (1391). پیوندهای بیان استعاره و ایدئولوژی.« نقد ادبی»، دوره 5، شماره 19، 76-59.
- قاسم‌زاده، سید علی و گرجی، مصطفی (1390) "تحلیل گفتمان انتقادی رمان دکتر نون زنش را بیشتر از مصدق دوست داشت". «ادب‌پژوهی»، شماره 17، صص 33-63.
- کریمی دوستان، غلامحسین، و ایلخانی پور، نگین. (1391). «نظام وجهیّت در زبان فارسی». «پژوهش‌های زبانی»، دوره 3، شماره 1، 98-77.
- کریمی، عباس و سبزیان‌پور، وحید. (1398). «خوانش داستان الفقراء براساس گفتمان انتقادی فرکلاف». «پژوهشنامه ادبیات داستانی»، دوره 8، شماره 26، 111- 95.
- مهدیان طرقبه، روح الله و کاووسی، سبحان. (1403). « نماد کلید در ادبیات مقاومت فلسطین؛ بررسی موردی رمان (الطنطوریة) اثر رضوی عاشور». مجموعه مقالات دومین همایش ملی ادبیات مقاومت، صص 1682- 1665.
- Brown, K. (2006). Encyclopedia of Language and Linguistics, Second Edition, Oxford: Elsevier Ltd.
- Culler, J. (2002). Structuralist Poetics. (1975). London/New York.