سازوکار کنش‌های گفتاری داستان حضرت عیسی(ع) در آیات 36 الی56 آل عمران براساس نظریه جان سرل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارگروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22034/alr.2026.3844.1200

چکیده

نظریۀ کنش‌های گفتاری، از شاخه‌های کاربردشناسی زبان، زبان را در بافت کنش انسانی بررسی کرده و امکان تفسیر نظام‌مند متون را فراهم می‌آورد. این نظریه نخست توسط جان آستین بنیان نهاده شد و سپس جان سرل با صورت‌بندی پنج دسته کنش گفتاری شامل اظهاری، ترغیبی، عاطفی، تعهدی و اعلامی آن را گسترش داد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، کنش‌های گفتاری داستان حضرت عیسی(ع) در آیات ۳۶ تا ۵۶ سوره آل‌عمران را بر اساس نظریه سرل بررسی می‌کند. داده‌های پژوهش آیات یادشده قرآن کریم است که با تکیه بر بافت زبانی و رویکرد کاربردشناختی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کنش‌های اظهاری و اعلامی نقش محوری در تبیین حقایق الهی، معرفی شخصیت‌ها و بیان مأموریت پیامبری حضرت عیسی(ع) دارند. کنش‌های ترغیبی نیز در دعوت به اطاعت، ایمان و بندگی خداوند جلوه یافته‌اند. همچنین، کنش‌های تعهدی در آیات ۵۲ و ۵۶ به تعهد حواریون و وعده قطعی الهی درباره سرنوشت مؤمنان و کافران اشاره دارند و کنش‌های عاطفی در آیات ۳۶ و ۳۸ به‌ترتیب بازتاب‌دهنده احساسات همسر عمران و حضرت زکریا(ع) هستند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تحلیل کنش‌های گفتاری می‌تواند در فهم لایه‌های معنایی و کارکردهای تربیتی و گفتمانی آیات و نیز در ارتقای مطالعات تفسیری قرآن کریم سودمند باشد.

کلیدواژه‌ها