واکاوی و تحلیل جلوه‌های سوررئالیستی در شعر أمل دنقل (از ناخودآگاه تا مقاومت و اعتراضات سیاسی)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس گروه آموزش زبان و ادبیات عرب دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22034/alr.2026.3778.1186

چکیده

سوررئالیسم، به‌عنوان یکی از جریان‌های تأثیرگذار ادبی قرن بیستم، با تکیه بر رهایی از منطق عادی، پیوند واقعیت با رؤیا و بهره‌گیری از ناخودآگاه، کوشیده است تا لایه‌های پنهان تجربه انسانی را آشکار سازد. در شعر معاصر عربی، این رویکرد نه تنها در سطح فرم، بلکه در بازتاب دغدغه‌های سیاسی و اجتماعی شاعرانی مانند أمل دنقل (۱۹۴۰-۱۹۸۳) نیز تجلی یافته است. این شاعر مبارز مصری در شمار شاعرانی است که توانسته است با بهره‌گیری از مؤلفه‌های سوررئالیستی در برخی از اشعارش، پنجره‌ای تازه برای بیان اعتراض، رنج تاریخی و بحران هویت بگشاید. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر دیوان اشعار این شاعر (الأعمال الکاملة)، به واکاوی مؤلفه‌های سوررئالیسم (نگارش خودکار، تصاویر شگفت و فراواقعی، گسست زمانی-مکانی و عشق سوررئال) در سروده‌های او پرداخته و کارکرد این مؤلفه‌ها را در بازتاب مضامین سیاسی- اجتماعی تبیین می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دنقل از ابزارهای سوررئالیستی نه به‌عنوان تکنیک‌هایی صرفاً زیبا‌شناختی، بلکه به‌مثابه ابزار و زبانی برای تعمیق معنا، نقد قدرت، بحران هویت، اعتراض سیاسی، بازنمایی خشونت تاریخی و ترسیم آرزوی رهایی بهره برده است؛ جایی‌که در این فرآیند، ناخودآگاه فردی شاعر به ناخودآگاه جمعی و سیاسی پیوند خورده و تخیل سوررئال به ابزاری برای اعتراض و مقاومت در برابر واقعیت‌های سرکوب‌گر بدل می‌شود.

کلیدواژه‌ها

جستارهای ادب عربی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 27 شهریور 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار