1
استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان
2
گروه علوم قرآن و حدیث،جامعه المصطفی العالمیه،قم،ایران
3
گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان تهران ایران
10.22034/alr.2026.3470.1128
چکیده
این پژوهش به تحلیل تطبیقی مبانی ادبی و زبانشناختی دو تفسیر ارزشمند شیعی در قرن چهاردهم هجری، یعنی «مواهب الرحمن» اثر آیتالله سیدعبدالاعلی سبزواری و «المیزان فی تفسیر القرآن» اثر علامه سیدمحمدحسین طباطبایی میپردازد. هدف اصلی، واکاوی روشمند چگونگی بهکارگیری چهار حوزهی علوم ادبی (واژهشناسی، صرف، نحو و بلاغت) بهعنوان ابزارهایی پویا در استنباط معانی قرآن توسط این دو مفسر است. پژوهش با روش تحلیلی‑توصیفی و مطالعهی تطبیقی انجام شده و دادهها از بررسی مستقیم متن دو تفسیر گردآوری شده است. یافتهها نشان میدهد که اگرچه هر دو مفسر در پارادایم «تفسیر قرآن به قرآن» و عقلگرایی شیعی اشتراک دارند، در نقطهی ثقل و روش کاربست ابزارهای ادبی تفاوتهای روششناختی بنیادینی دارند. در «مواهب الرحمن»، سبزواری رویکردی جزءنگر، تحلیلی و مستقل دارد: واژهشناسی را با استقلال رأی لغوی و تأکید بر «روح معنا»، صرف را با توجه به بار معنایی وزن و ساختار، نحو را با بررسی تمام احتمالات اعرابی و نقد آرای پیشینیان، و بلاغت را با نگاهی هنری و تربیتی دنبال میکند. در مقابل، در «المیزان»، طباطبایی رویکردی کلنگر و سیاقمحور دارد: نحو را محور اصلی تحلیلهای ادبی قرار میدهد و واژهشناسی، صرف و بلاغت را در خدمت تبیین وحدت موضوعی سورهها و اثبات استقلال قرآن در تفسیر خود به کار میگیرد. پژوهش حاضر با نظاممند کردن این دو الگو، زمینه را برای مطالعات تطبیقی دقیقتر در حوزهی روششناسی تفاسیر شیعی فراهم میآورد.
عمرانی, سید مسعود , احمدی فر, مصطفی و فلاحتی, حمید . (1405). تحلیل تطبیقی روش های ادبی وزبان شناختی در تفسیر مواهب الرحمن والمیزان ( با تاکید بر آیات دارای ایجاز، حذف و تقدیم و تأخیر). جستارهای ادب عربی, (), -. doi: 10.22034/alr.2026.3470.1128
MLA
عمرانی, سید مسعود , , احمدی فر, مصطفی , و فلاحتی, حمید . "تحلیل تطبیقی روش های ادبی وزبان شناختی در تفسیر مواهب الرحمن والمیزان ( با تاکید بر آیات دارای ایجاز، حذف و تقدیم و تأخیر)", جستارهای ادب عربی, , , 1405, -. doi: 10.22034/alr.2026.3470.1128
HARVARD
عمرانی, سید مسعود, احمدی فر, مصطفی, فلاحتی, حمید. (1405). 'تحلیل تطبیقی روش های ادبی وزبان شناختی در تفسیر مواهب الرحمن والمیزان ( با تاکید بر آیات دارای ایجاز، حذف و تقدیم و تأخیر)', جستارهای ادب عربی, (), pp. -. doi: 10.22034/alr.2026.3470.1128
CHICAGO
سید مسعود عمرانی , مصطفی احمدی فر و حمید فلاحتی, "تحلیل تطبیقی روش های ادبی وزبان شناختی در تفسیر مواهب الرحمن والمیزان ( با تاکید بر آیات دارای ایجاز، حذف و تقدیم و تأخیر)," جستارهای ادب عربی, (1405): -, doi: 10.22034/alr.2026.3470.1128
VANCOUVER
عمرانی, سید مسعود, احمدی فر, مصطفی, فلاحتی, حمید. تحلیل تطبیقی روش های ادبی وزبان شناختی در تفسیر مواهب الرحمن والمیزان ( با تاکید بر آیات دارای ایجاز، حذف و تقدیم و تأخیر). جستارهای ادب عربی, 1405; (): -. doi: 10.22034/alr.2026.3470.1128
)