مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 3 5 2025 08 23 کارکرد اسم احسن "رحیم" در فواصل سورۀ بقره بر اساس نظریۀ شکل و زمینه 40 15 725 FA علی پیرانی شال دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی تهران سلمان آزمون علی آباد دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی تهران Journal Article 2024 10 26 نظریۀ شکل و زمینه از اصول روان‌شناسی گشتالت است که توسط تالمی در تبیین پدیده‌های زبان‌شناختی استفاده شد. این نظریه ارتباط پس‌زمینه‌ای و پیش‌زمینه‌ای در ادراک بصری اشیاء را نشان می‌دهد. چنین رابطه‌ای در عبارات و جملات نیز وجود دارد و عبارات در پرتو آن تبیین‌پذیر می‌شود. فواصل قرآنی متضمن اسم احسن به دلیل برخورداری از سازوکار شکل و زمینه‌ای، از جمله مواردی است که بر اساس نظریۀ مذکور تبیین می‌شود؛ زیرا ارتباط بین اسماء حسنی در فواصل با آیات مانند همان ارتباط شکل و زمینه در ادراک بصری است. از همین رو مقالۀ حاضر باتکیه‌بر روش توصیفی - ‌ تحلیلی و با استفاده از نظریۀ شناختی شکل و زمینه با نگاهی مقایسه‌ای بین رویکرد مذکور و بلاغت قدیم، در پی تبیین کارکرد اسم احسن «رحیم» و دامنۀ ارتباطی‌اش با آیۀ متضمن آن در سورۀ بقره می‌باشد. نتایج بیان می‌دارد که بلاغت قدیم، ارتباط فواصل را تنها با بخشی از آیه می‌داند و کارکرد آن را محدود نموده است و نمی‌تواند معیار جامعی برای کشف تناسب اسم احسن با آیه باشد؛ اما در پرتو نظریۀ مذکور، دامنۀ ارتباطی اسماء، آیه و سیاق آن را نیز در بر می‌گیرد و معنای آن را تحت‌تأثیر قرار داده، معانی جدیدی به آیه می‌افزاید. مهم‌ترین کارکرد اسم رحیم در سورۀ بقره، باتوجه‌به سیاق آیات، امیدبخشی به بندگان و تشویق برای بازگشت به مسیر الهی است. همچنین بیانگر وجود لطف خدا و مصلحت مسلمین در پس تشریع احکام و فرامین از جانب خدا می‌باشد. https://alr.journals.hozehkh.com/article_725_d199b99b850f62c1d0c917c3f1de3990.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 3 5 2025 08 23 نقد تعریف فعل بر اساس روایت امیرمؤمنان علیه السلام 60 41 726 FA عبدالمجید علیمحمدی دانش آموخته سطح 4 حوزه علمیه قم استاد حوزه و دانشگاه محمد شمع سوزان دانش آموخته سطح 1 حوزه علمیه تبریز طلبه پایه 5 حوزه علمیه سالار شهیدان علیه السلام تبریز Journal Article 2024 09 11 از دیرباز غالب علمای علم ادبیات عربی فعل را با دو قید معنای مستقل و اقتران به زمان های سه گانه از دیگر قسیم‌هایش یعنی حرف و اسم متمایز می‌کردند، لکن با بررسی‌های بیشتر، ادله‌ای بر خلاف این تعاریف به ذهن می‌رسد، از جمله این ادله افتقار فعل به زوائدی مانند: تاء تانیث، فاعل، مفعول، حروف مضارعه، ضمیر و... که علاوه بر اینکه باعث مرکب شدن فعل می‌شود، نشان می‌دهد که فعل در حد تصور، نیاز به تصور کلمه دیگری دارد. در مورد اقتران به زمان گاه در حرف و اسم نیز شاهد این اقتران هستیم و از طرفی دیگر گاه انجام گرفتن فعل بدون صرف کوچک‌ترین زمانی اتفاق می‌افتد، مانند: «فَهِمَ اللهُ» یا «مَضَی الزَّمانُ» و ثابت است که نفس زمان یا مجردات محدود به قید زمان نیستند و نمی‌توان این بحث عمده را شاذّ تلقی کرد. از سوی دیگر امام علی علیه السلام به عنوان مؤسس علم نحو، در تعریف فعل به زمان‌داری و معنای مستقل آن اشاره‌ای نکرده و فعل را «مَا أَنْبَأَ عَنْ حَرَکَةِ الْمُسَمَّى» می‌داند که تطابقی با تعریف نحات ندارد. نوشتار پیش رو به دنبال ارائه تعریف صحیحی از فعل و نقد ادله و مبانی نحات در اقتران و زمان‌داری فعل است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و گرد آوری اطلاعات با شیوه کتابخانه‌ای و نرم افزاری در پی اثبات بهترین تعریف از فعل یعنی تعریف امام علی علیه السلام است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_726_796c381e9dbaeedf1eb128481e6933eb.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 3 5 2025 08 23 بازخوانی تحلیلی – انتقادی ترجمه اسلوب قصر در دعای (44) و (45)صحیفه سجادیه(مطالعه موردی: ترجمه موسوی گرمارودی و استادولی) 88 61 745 FA سعید فخرآرا طلبه سطح4 مدرسه علمیه نواب 0009-0008-5048-7829 علیرضا خوئینان طلبه سطح4 مدرسه علمیه عالی نواب مهدی رضایی مدیر گروه زبان و ادبیات عرب مدرسه علمیه عالی نواب Journal Article 2025 05 20 ابزار قصر پرکاربردترین و مهم‌ترین ابزار برای برجسته‌سازی و تأکید محتوای کلام است. مفاهیمی که در نظر گوینده از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند به‌وسیله این اسلوب نمایش داده می‌شوند؛ بنابراین در ترجمه این شگرد بلاغی باید دقّت بیشتری کرد. دعا ورود و دعای وداع با ماه رمضان که در بردارند گونه‌های مختلف قصر است؛ علاوه برجسته‌کردن فضیلت ماه رمضان، برخی از آداب اسلامی را نیز آموزش می‌دهد. این جستار با روش تحلیلی-انتقادی و رویکرد بلاغی به بررسی اسالیب مشهور و غیرمشهور قصر در این دو دعا پرداخته و دو ترجمه حسین استاد ولی و سید علی موسوی گرمارودی را نیز مورد ارزیابی دقیق قرار داده است. با بررسی‌های انجام شده در مجموع عملکرد هر دو مترجم، در برگردان اسلوب «نفی+استثنا»، «ماده اختصاص»، «نفس»، «صیغه تعجب» و «نعت تخصیصی» (100%)، در برگردان اسلوب «اضافه به ضمیر»، «تکرار»، «اسناد مرتین» و «مفعول مطلق نوعی» بیش از (50%)، در برگردان اسلوب «باب اشتغال»، «تعلیل» و «قد» کمتر از (40%)، و در برگردان سایر اسلوب (0%) بوده است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_745_5d04599a7cf545065f8a0813ce87152d.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 3 5 2025 08 23 تحلیل معنایی اسم فاعل، صیغه مبالغه، صفت مشبهه 116 89 744 FA محسن قانعی دانشگاه علوم اسلامی رضوی حمید عباس زاده دانشگاه علوم اسلامی رضوی Journal Article 2024 12 02 یکی از مباحث بسیار مهم و پرکاربرد در آیات و روایات، مبحث مشتقات صرفی است. در بین مشتقات، اسم فاعل، صیغه مبالغه و صفت مشبهه به دلیل قرابت حوزة مفهومی و بسامد بالا در آیات و روایات از جایگاهی ویژه برخوردارند. هدف این نوشتار توصیفی – تحلیلی بیان تفاوت‌های معنایی این سه‌گونه از مشتقات است که در منابع ادبی با تعابیری همچون حدوث و ثبوت از آنها یاد شده است. براین‌اساس اسم فاعل دلالت بر حدوث و صفت مشبهه دلالت بر ثبوت و دوام دارد. اما درعینِ‌حال برخی صفات مشبهه اصلًا دوام و استمرار ندارند و ازطرف دیگر برخی اسم فاعل‌ها معنی دوام دارند نه حدوث. اهمیت این امر به فهم و ترجمه متون دینی برمی‌گردد که گاه نتایج غیرقابل‌قبولی در پی دارد. لذا ابتدا به تعریف مشتقات سه‌گانه پرداخته‌شده سپس با مراجعه به کتب ادیبان، تفاوت‌های آنها بر اساس شواهد عینی تبیین‌شده است. <br /><br />مهم‌ترین نتایج پژوهش حاکی از آن است که: در این مقاله فرق‌های بین حدوث و ثبوت و استمرار، بیان‌شده و نتیجه، آن‌که صفت مشبهه ثبوت دارد ولی لزومًا دوام و استمرار ندارد و ازطرفی برخی اسم فاعل‌ها و نیز صیغه‌های مبالغه، ثبوتی هستند، نه حدوثی، که مهم‌ترین شاخصه برای تشخیص، توجه به معنا است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_744_db50a6dd204f57de0134acd85ce586b7.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 3 5 2025 08 23 تحلیل مؤلفه‌های گفتمان‌مدار در رمان ( الطنطوریة) بر اساس سطح توصیف نظریۀ نورمن فرکلاف 144 117 727 FA اعظم شمس الدینی فرد عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان سید مرتضی صباغ جعفری عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان ساجده قائمی دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی ، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان Journal Article 2024 07 31 تحلیل گفتمان، یک رویکرد بین‌رشته‌ای برای مطالعه است که زبان را به‌عنوان شکلی از کارکرد اجتماعی، بررسی و به نحوه بازتولید قدرت اجتماعی و سیاسی به‌وسیله متن، تأکید می‌کند. این رویکرد ازیک‌طرف به روابط درون ‌متن و از طرف دیگر به بافت موقعیتی، اجتماعی، سیاسی و تاریخی متن می‌پردازد. گفتمان انتقادی، بحث تحلیل گفتمان را یک سطح ارتقا می‌دهد؛ زیرا تحلیل گفتمان ازنظر شمول معنایی در گستره‌ای فراتر از زبان‌شناسی اجتماعی و زبان‌شناسی انتقادی وارد مطالعات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ‌می‌شود و شکل انتقادی به خود می‌گیرد. نورمن فرکلاف منتقد و تحلیل‌گر انگلیسی مقالاتی را منتشر کرده است که نشان می‌دهد مشغلۀ اصلی وی تحلیل گفتمان انتقادی است. فرکلاف متن را از سه منظرِ توصیف، تفسیر و تبیین بررسی می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و در پرتو سطح توصیف رویکرد فرکلاف، به بررسی ویژگی‌های زبانی و ساختارهای گفتمان‌مدار در رمان الطنطوریة اثر رضوی عاشور، می‌پردازد. نتایج حاصل از این تحقیق گویای این است که این رمان با گفتمانی ساده و روان و با موضوعات مهمی از جمله مقاومت و وطن‌دوستی، ارتباط خوبی با مخاطب برقرار می‌کند و بستر تاریخی و اجتماعی داستان را تقویت می‌نماید. نویسنده در سطح توصیف از رهگذر شخصیت‌پردازی، برقراری ارتباط بین واژگان، ایجاد تقابل‌های دوگانه، خلق تصاویر نمایشی و کاربرد واژگان خاص در پی تبیین اندیشه‌های خویش است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_727_480de4287ce81f642c4814f7cc122a66.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 3 5 2025 08 23 تحلیل گفتمان انتقادی خطبه‌ی حجاج بن یوسف بر اساس الگوی فرکلاف 166 145 728 FA ابراهیم فلاح عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد ساری 0000-0003-3256-1729 جواد معین عضو گروه علمی ادبیات عرب جامعه المصطفی العالمیه خراسان Journal Article 2024 06 14 تحلیل گفتمان انتقادی یکی از شاخه‌های مهم نظریۀ تحلیل گفتمان است که به‌منظور نشان‌دادن چگونگی شکل‌گیری گفتمان‌های قدرت، لایه‌های پنهان زبان را در متون کتبی و شفاهی می‌کاود. گفتمان‌شناسی انتقادی نوین علاوه بر عناصر نحوی و صرفیِ سازندۀ جمله برای تبیین معنا، عناصر فرامتنی از قبیل بافت موقعیتی، فرهنگی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد. این پژوهش بر اساس روش توصیفی _ تحلیلی به بررسی تحلیل گفتمان انتقادی خطبۀ حجاج بن یوسف بر اساس نظریۀ فرکلاف می‌پردازد. هدف اساسی از این کنکاش بررسی متنی کهن در پرتو مفاهیم «تحلیل گفتمان انتقادی» به‌عنوان رویکردی جدید در تحلیل متون است . به این منظور از تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف استفاده شد تا کارکردهای ایدئولوژیک خطبۀ حجاج در ارتباط با مناسبات قدرت مشخص شود. در سطح توصیف، ویژگی‌های زبان‌شناختی خطبه، در سطح تفسیر، بافت موقعیتی گفتمان و بینامتنیت و در سطح تبیین، جایگاه خطبه در ساختار سیاسی عصر بنی‌امیه بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد حجاج در سطح توصیف با استفاده از مجازها، استعاره‌ها، کنایه‌ها و قسم، تأکید، تکرار و هم‌آیی واژه‌ها در پی تبیین اندیشه‌هایش و آشکارکردن قاطعیت خود در کنترل اوضاع بوده است. در سطح تفسیر، از بافت بینامتنی صریح برای ترسیم بافت موقعیت موجود بهره‌ برده و برای قوت‌بخشیدن به سخنرانی خود از مفاهیم دینی و آیات قرآن استفاده کرده است. در سطح تبیین، با استفاده از مفاهیمی مانند ایدئولوژی و قدرت، و هژمونی و بیگانه‌سازی به تقویت و بازسازی ساختار قدرت و ایدئولوژی موجود کمک کرده و از حاکمان بنی‌امیه در تثبیت قدرتشان دفاع نموده است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_728_c479af030c9a7ad4f14e458c84173d0c.pdf