مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 2 4 2021 02 19 بررسی سبک شناسانه خطبه 226 نهج‌البلاغه (لایه‌های؛ آوایی، نحوی، بلاغی، واژگانی) 1 25 419 10.52547/alr.2022.1383.1067 FA هومن ناظمیان دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی مریم اطهری نیا دانشجوی دکتری دانشگاه خوارزمی Journal Article 2022 01 24 سبک‌شناسی به عنوان دانش شناسایی شیوۀ کاربرد زبانی، به بررسی ویژگی‌های زبانی موجود در متن می-پردازد و عهده‌دار بررسی تمام چیزهایی است که به سبک مربوط می‌شود. بنیاد کار این دانش بر تمایز، گوناگونی و گزینش زبانی در لایه‌های مختلف زبان استوار است. خطبۀ 226 نهج‌البلاغه با موضوع دنیا، به بیان ناپایداری احوال دنیا و عیب‌ها و ویژگیهای آن می‌پردازد و بررسی سبک‌شناسانۀ این خطبۀ مهم می‌تواند مشخصه‌ها و عناصر سبکی نهفتۀ موجود در آن را که سبب برجستگی خطبۀ مذکور شده است، فرادید مخاطب قرار دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی– تحلیلی و بر مبنای سبک‌شناسی به بررسی خطبۀ 226 نهج‌البلاغه در چهار لایۀ؛ آوایی، نحوی، بلاغی و واژگانی پرداخته و به این نتایج دست یافت که؛ تکرار آواهای متناسب با مضمون خطبه و سجع در لایۀ آوایی سطح موسیقائی خطبه را بالا برده و بر زیبایی متن افزوده است. تشخّص نحوی، ساخت‌های همپایه و حذف در لایۀ نحوی، به‌کارگیری استعاره و کنایه در لایۀ بلاغی، تناسب و تقابل معنایی میان واژگان و کاربست بالای واژگان عینی نسبت به انتزاعی در لایۀ واژگانی از دیگر مشخصه‌های سبکی خطبۀ 226 می‌باشند که امام (ع) با بهره‌گیری از آنها در لایه‌های مختلف سبب برجستگی سبک خطبه شده و بر انسجام و تاثیرگذاری خطبه افزوده است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_419_d8995c1ff90dd9ce6be712548dc1a51a.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 2 4 2021 02 19 واکاوی سخاوت و بن مایه‌های آن در شعر دعبل 26 52 420 10.52547/alr.2023.1118.1057 FA سیدعباس حسینی دانشجوی دانشگاه فردوسی مشهد مرضیه آباد دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران(نویسنده مسئول) آدرس پستی: دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2021 07 24 یکی از زیباترین جنبه‌های اخلاق، سخاوت می‌باشد. در ادب عربی کرم و سخاوت جایگاهی ویژه دارد. شخص کریم با بخششی که نثار دیگران می‌کند، رفیع‌ترین جایگاه را به خود اختصاص داده و به زندگی اجتماعی اعتباری دیگر می‌بخشد. در این بین شاعران همنوا با کریمان ضمن تأسّی از سیره آنان، زیباترین اشعار خود را نثار آنها کرده و به واسطه توصیفات زیبایی که از سخاوت به نمایش می‌گذارند؛ موجبات بخشش هرچه بیشتر دیگران را فراهم می‌کنند. این ویژگی اخلاقی به روایت اشعاری فراوان، آشکارا نزد دعبل، تجلّی یافته است و شاعر از جنبه‌های مختلف این فضیلت اخلاقی را در وجود خود به اثبات رسانده است. در این مقاله که به شیوه توصیفی –تحلیلی نگارش یافته، ضمن بیان مهم‌ترین مؤلفه‌های سخاوت در شعر دعبل به جلوه‌هایی زیبا از شخصیّت شاعر دست می‌یابیم. یافته‌های تحقیق که برآمده از شعر شاعر می-باشد، نمایانگر توجّه خاصِّ شاعر به این فضیلت برتر اخلاقی است که از آن به صورت‌های مختلف یاد شده است. شاعرگاه آشکارا از سخاوت خود سخن می‌گوید و گاه شخصیّت آرمانی خود را در وجود شخصی دیگر به نظاره می‌نشیند و زمانی به خاطرعلاقه شدیدی که نسبت به این فضیلت دارد به سخنان ناصحان و سرزنشگران بی تفاوت است و در این راه از رسوا ساختن انسان بخیل إبایی ندارد. https://alr.journals.hozehkh.com/article_420_9ec878d8c53530a001c7651183f42e2c.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 2 4 2021 02 19 تحلیل روان‌شناسی قصیدۀ الخطیئة اثر سید قطب بر اساس نظریۀ شخصیت فروید 53 68 421 10.52547/alr.2022.1331.1066 FA مسلم خزلی گروه عربی دانشگاه ایلام محمد رضا شیرخانی گروه عربی دانشگاه ایلام Journal Article 2021 12 25 نقد روان‌شناسی از شیوه‌های نقد ادبی جدید است که فروید با طرح نظریۀ ساختار سه‌گانۀ شخصیت آن را انسجام بیشتری بخشید. در دیدگاه دینی نیز نفس انسان به سه مرتبۀ نفس مطمئنه، لوامه و اماره تقسیم شده است که به نظریۀ فروید بسیار شبیه است. سید قطب به عنوان یکی از متفکران اسلامی جایگاه والایی در ادبیّات عربی دارد و شاعری توانایی است و اشعار نغزی همچون قصیدۀ الخطیئة را سروده است. این جستار تلاش می‌کند با رویکردی تلفیقی از دو نظریۀ شخصیت فروید و نظریۀ دینی مراتب نفس به تحلیل روان‌شناسی این قصیده بپردازد. بر اساس نتایج پژوهش سید قطب با دیدگاهی روان‌شناسانه هدفی تعلیمی را دنبال می‌کند و می‌خواهد به انسان یک الگوی مناسب اخلاقی و اجتماعی ارائه دهد. او درگیری و کشمکش میان سطوح سه‌گانۀ شخصیت یعنی نهاد، خود و فراخود را به تصویر کشیده و نشان داده که چگونه نهاد علیه خود و فراخود انسان شورش می‌کند و برتری می‌یابد. این درگیری میان سطوح سه‌گانۀ شخصیت، مانند نبرد میان مراتب سه‌گانۀ نفس یعنی اماره، مطمئنه و لوامه است که در این قصیده نیز نمود می‌یابد و نفس اماره انسان بر نفس مطمئنه و لوامه چیرگی می‌یابد و بُعد حیوانی انسان را بر بُعد اخلاقی برتری می‌دهد. https://alr.journals.hozehkh.com/article_421_797c91dec9a802a7f0c563f360dc4599.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 2 4 2021 02 19 واکاوى زیباشناسی آوایی در چکامه‌های «معلّقات عشر» 69 93 417 10.52547/alr.2023.1662.1073 FA علی سالمی استادیار گروه زبان و ادبیات عرب- دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد حمید عباس زاده عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی Journal Article 2022 07 23 موسیقی ازمهمترین مؤلفه‌های شعر است که بازتاب آن بر دیگر عناصر بر کسی پوشیده نیست. توجه پیشگامان شعر وادب و ناقدان به معلّقات از دیرباز نشان از اهمیت آن دارد. <br />این پژوهش توصیفی- تحلیلی به عوامل و انواع موسیقی، واکاوی آوای حروف، و چگونگی پیدایش پژواک اندیشه در معلقات عشر و کارکرد آن در خلق معانی و انگیختن احساسات پرداخته است. اصحاب معلقات به منظور غنای موسیقی شعر، به موسیقی خارجی و داخلی اهتمام داشتند؛ بدین ترتیب که برای خلق موسیقی خارجی از وزن و قافیه، و برای خلق موسیقی داخلی از تقسیم یا قافیه‎های متعدد داخلی و فنون بیانی وآرایه‎های بدیعی بهره گرفتند. همچنین آنان برای انتقال پیام و تأثیرگذاری برخواننده در پی تنوع موسیقایی وهم‌آوایی کلام با اغراض شعری برآمدند؛ در این راستا از تکرار آوایی حروف و تناوب آنها وحرکات متجانس در حالت‌های اعرابی مختلف در ساختاری منظم و متوازن برای معنا بخشیدن و به تصویر کشیدن احساسات بهره جستند. در پژواک اندیشه، واژگان علاوه برارزش معنایی بر دلالت مفهومی حروف نیز تکیه دارند، و به همراه خود دیگر معانی ضمنی را برای مخاطب تداعی می‎کنند. عوامل همگونی حروف، به احساسات لطیف شاعرانه، و سلاست و شیوایی واژگان، و جایگاه حروف مهموسه و مجهوره در چینشی مناسب باز می‌گردد، وناهمگون بودن آنها از دو جنبه بیرونی و درونی قابل درک است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_417_e76542dc719c0d14df4bb1b8cf367525.pdf

مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 2 4 2021 02 19 تأثیر جریان شعوبیه و معتزله بر محتوا و ساختار شعر عباسی 95 118 418 10.52547/alr.2023.1594.1072 FA عبدالباسط عرب یوسف آبادی گروه زبان وادبیات عربی. دانشگده ادبیات. دانشگاه زابل. زابل. سیستان و بلوچستان رضا اصغری گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه زابل. زابل. سیستان و بلوچستان Journal Article 2022 05 28 دوره‌ی عباسی یکی از پربارترین و باشکوه‌ترین دوره‌ها در ادبیات عربی است. این دوره، شاهد حضور جریان‌های مختلفی بوده که برخی تازه، پا به عرصه گذاشته و برخی از دوره‌ی اموی وجود داشته‌اند. هر یک از این جریان‌ها به‌طور گسترده به فعالیت‌های خود می‌پرداختند و همان‌گونه که علمای این جریان‌ها با یکدیگر در ستیز فرهنگی بودند، شاعران هر جریان نیز نقش برجسته‌ای در مجادله‌ی ادبی میان همدیگر داشتند. ازجمله‌ی این جریان‌ها، شعوبیه و معتزله بودند که بدون شک وجود این جریان‌ها تأثیراتی بر ادبیات این دوره داشته است. ازاین‌رو پژوهش حاضر بر آن است تا به روش توصیفی_تحلیلی، مؤلفه‌های ادبی دو جریان شعوبیه و معتزله را بررسی کرده و به بیان تأثیرات آن بر محتوا و ساختار ادبیات دوره‌ی عباسی بپردازد و درنهایت چنین نتیجه می‌گیرد که جریان شعوبیه توانسته است به لحاظ محتوایی مواردی چون غزل مذکر و مجون و به لحاظ ساختار ورود الفاظ و ترکیبات بیگانه و خروج از چارچوب قصیده عربی را وارد ادبیات این دوره کند و معتزله نیز از حیث محتوا مواردی چون تعبیر معانی علمی و فلسفی با اسلوب ادبی و تهکم و سخریه و گسترش استدلال و از حیث ساختار مواردی چون: به‌کارگیری الفاظ فلسفی در شعر و گسترش اسلوب جدل را بر شعر عربی برجای نهاده است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_418_9533ab8c62702e31dccaa34c3dfbca85.pdf