مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 3 6 2026 01 21 تحلیل تطبیقی سیر تطور برداشت‌های مفسران فریقین از پنج واژه غریب قرآنی (ولیجة، حفدة، هامدة، مشکاة، افک) با تکیه بر مبانی لغوی 131 161 883 10.22034/alr.2026.3499.1138 FA جمال فرزندوحی استادیار، گروه الهیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه - ایران. عبدالله غلامی استادیار، گروه الهیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه - ایران. علی حیدرپور دانش آموخته رشته الهیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه - ایران. Journal Article 2026 01 07 واژگان غریب قرآنی از مهمترین موضوعات و مسائل قرآن شناسی و قرآن پژوهی از آغاز نزول قرآن در میان زبان شناسان و مفسران بوده است. مفسّران غالباً با نگاهی تفصیلی و دقت بیشتر به این واژگان پرداخته اند تا کارکرد زبانی و تفسیری این واژگان را به طور شفاف بیان کنند. این مقاله در صدد است به بررسی پنج واژه غریب قرآنی در تفاسیر قران کریم وفرهنگ لغت عربی بپردازد. این تفاسیر به طور متنوع از تفاسیر شیعه و اهل تسنن و همچنین تفاسیر قدیم و جدید انتخاب شده است. هدف مقاله با تکیه بر روش توصیفی – تحلیلی، بررسی سیر تحول و تطور برداشت‌های تفسیری مفسران شیعه و اهل سنت از این پنج واژه، و تحلیل چگونگی استنباط و بسط مفهومی این واژگان در بستر تاریخ تفسیر، از آغاز تا دوره معاصر است. نتیجه نشان می دهد که تفاسیر ابتدایی غالباً کوتاه و به شکل مصداقی به تبیین معنای واژگان و تفاسیر میانی با پختگی بیشتر و تفاسیر جدید با بیان جنبه های تازه و ظرافت بیشتر معنای واژگان مورد نظر را تبیین کرده اند. تفاسیر اهل تسنن غالباً با محوریت روایات و تفاسیر شیعه با محوریت روایات و بافت و سیاق آیات قرآنی به تبیین معنای واژگان پرداخته‌اند. بررسی فرهنگ‌های لغت عربی نیز نشان می‌دهد که این واژگان از ریشه‌های معنایی مشترکی چون «دخول»، «سرعت در خدمت»، «خاموشی و سکون»، «محفظه نور» و «واژگون‌سازی حقیقت» برخوردارند که سیر تطوّر معنای تفسیری آنها بر همین معانی استوار شده است. https://alr.journals.hozehkh.com/article_883_2046ab2542fd71ab81b4d0c03eb3db8d.pdf