مدرسه علمیه عالی نواب جستارهای ادب عربی 2676-7716 مقالات آماده انتشار 2026 05 14 بررسی شخصیت های رمان ابومسلم الخراسانی جرجی زیدان با تکیه بر نظریه قدرت میشل فوکو 881 10.52547/alr.2026.3424.1117 FA عسگر بابازاده اقدم دانشیار زبان وادبیات عربی دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم عسگر بابازاده اقدم دانشیار زبان وادبیات عربی دانشگاه علوم معارف قرآن کریم Journal Article 2025 12 23 رمان های تاریخی جرجی زیدان، به‌ویژه ابومسلم الخراسانی، بستری غنی برای بررسی تعامل میان روایت ادبی و سازوکارهای قدرت‌اند. این مقاله با رویکرد تحلیل‌گرایانه بر پایه نظریه گفتمان و قدرت میشل فوکو، به واکاوی شخصیت‌پردازی در این اثر می‌پردازد . فوکو قدرت را نه تنها در ساختارهای حکومتی ، بلکه در گفتمان‌های پنهان و نهادینه شده در زبان و روایت می‌بیند. در این راستا شخصیت ابومسلم خراسانی به عنوان عاملی تاریخی و اسطوره‌ای در بستر گفتمان‌هایی چون مقاومت، مشروعیت بخشی، سرکوب و نظم سیاسی بازنمایی می‌شود یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که زیدان با بکارگیری عناصر روایت تاریخی و زبان ادبی، ابومسلم را به صورت سوژه‌ای دوگانه تصویر می‌کند: از یک سو نماینده گفتمان مقاومت و قهرمان توده ها و از سوی دیگر عنصری تهدیدآمیز برای نظم نوپای خلافت عباسی. این دوگانگی باعث می‌شود که شخصیت ابومسلم در طول روایت هم به عنوان عامل تحول گفتمانی عمل کند و هم قربانی حذف گفتمانی گردد. همچنین روابط میان شخصیت ها، از جمله ابومسلم و خلفای عباسی، بر محور تعاملات قدرت و بازتولید سلسله مراتب سیاسی شکل می‌گیرند. علاوه بر این، زبان روایت به عنوان ابزار اعمال و تداوم قدرت عمل می‌کند و به طور نظام‌مند شخصیت ها را درون چارچوب های گفتمانی تثبیت یا حذف میکند.در مجموع شخصیت پردازی در این رمان که بازتابی صرف از تاریخ، بلکه ساختاری پیچیده از مناسبات قدرت و شکل گیری سوژه در متن گفتمان های ایدئولوژیک است.